حكّاما على رقاب النّاس ) . نتيجه همان شد كه امام عليه السّلام در ادامهء سخن فرموده : « حاكمان جور به وسيلهء آن منافقان و همراه آنها به خوردن دنيا مشغول شدند ( و بيت المال مسلمين را به تاراج بردند ) » ؛ ( فأكلوا بهم الدّنيا ) . منظور از پيشوايان ضلالت و گمراهى و دعوت كنندگان به آتش دوزخ در درجهء اوّل حكّام بنى اميّه هستند كه همه چيز اسلام از جمله احاديث پيامبر را ملعبهء خود ساختند تا بر مردم حكومت كنند . بهترين ابزار كار آنها منافقان عصر پيامبر و بازماندگان آنها بودند و بدين وسيله فضاى احاديث نبوى را تيره و تار ساختند . متأسّفانه بسيارى از تودهء مردم ، چشم و گوش بسته به دنبال آنها افتادند آن گونه كه امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن فرموده : « مردم نيز ( غالبا ) همراه سلاطين و دنيا هستند مگر كسى كه خداوند او را لغزش بازداشته است » ؛ ( و إنّما النّاس مع الملوك و الدّنيا ، إلّا من عصم اللّه ) . جملهء معروف « النّاس على دين ملوكهم » گرچه به اين صورت در روايات اسلامى وارد نشده « 1 » ؛ ولى واقعيّتى است كه مضمون آن هم در روايات و هم در گفته‌هاى بزرگان ديده مىشود كه هرگاه گروه فاسد و مفسد با نقشه‌هاى حساب شده و تبليغات گسترده وارد ميدان شوند ، مىتوانند افكار عمومى را فريب داده و گروههاى زيادى را به دنبال خود بكشانند . اين مطلب نه تنها در تاريخ گذشته و در صدر اسلام بعد از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله ديده مىشود ، امروز هم در بسيارى از كشورهاى پيشرفتهء دنيا وجود دارد كه ائمّهء ضلال با استفاده از تبليغات پر حجم

--> ( 1 ) . پدر مرحوم شيخ بهايى در كتاب أصول الأخيار إلى اصول الاخبار ، ص 30 از آن به عنوان « المثل السائر » ( ضرب المثل معروف ) ياد كرده است و همچنين مرحوم ملّا صالح مازندرانى در شرح اصول كافى ، ج 12 ، ص 560 ؛ ولى در كتاب كشف الغمّة ، ج 2 ، ص 230 بعد از ذكر اين جمله مىگويد : « كما ورد في الحديث و المثل ؛ همان‌گونه كه در حديث و در مثل وارد شده است » .